Ш А Н С       (перевод с татарского, оригинал прилагается)

                     

                    

                    Полночь. Сон пропал. В душе  эмоций всплеск.     

                     Включаю приемник,   а там  шум и  треск ....               

                     Чую,   наше   красное  руководство                 

                     Переходит     в совсем иное  уродство....     

                                 Вышел на  волну, где  родная речь,  

                                  Шебуршат,  что наш  корабль   уже дал  течь...

                                  А потому  не грех  на жизнь   роптать, 

                                  Очернить прошлое. И даже оболгать....    

                     Вопить   про  независимость   можно навзрыд, 

                        О суверенитете   громко  запеть...                     

                         И пока что чернь   быкуя сопит,                   

                         Впору  ренегатам карманы набить ...              

                                       Доить до упора,  пока жив  село!               

                                      Скупая  по дешевке   там  молока!     

                                      И добавив   в общий чан всякую гадость,                        

                                       Продать   подороже, городским, на  радость...

                   Миллион    свиней для татарских селений !   

                   Чтобы  визг накрыл   соловьиных трелей...

                  Проникая в  глубь  земли  их  моча и  кровь,

                   Пусть вернутся привкусом,  родниками,   вновь.... 

                                    Плюнь на экологию, химпром развивай,

                                     Онкоцентров в придачу всюду  открывай

                                    И то и другое  выгодное дело,
                                    Дышится  свободно когда бабло приплыло...

                     Начинай приход   свой с  храма   для веселья.

                      А слабо построить его   в виде мавзолея?!

                      Или   как гробницу крутого    фараона?!

                      В виде пирамиды, во благо  народа?....

                                       А там вино рекой.  А  на сцене  девки!

                                       И  шастают туда-сюда,  в каблуках,  без  юбки!

                                      Конкурсом красоты сей кипиш    назови,

                                      А в качестве  гостей  корешей   позови...

                       Подножье  “Кул-Шарифа”  заросла травой,

                       Где    когда- то  кровь разливалась рекой...

                        С  грохотом и треском    там рок-концерты устрой,

                       Чтобы  запахло раскаленной сковородой.
                                    Пусть души шахидов попрыгают  как горох,

                                    Вот будет умора и переполох.. 
                                    Ожидавшим  рая устроить сущий  ад,                                                                       Это  же тонкий юмор,  на фееричный лад...

 

                                  

                                         И пивных праздников  запусти туда   же,

                                         Пусть запоет алкаш, и запляшет бомж ,

                                         Гвоздь программы -  конкурс   “Золотая  попа”,

                                         Для девушек  мокрых , в том числе  от  пота...

                       Пусть  во весь рост  встанет   каменная баба!   

                       В   парке Победы! И,  чтоб в сарафане!

                       За  ее победу в межнациональном браке!                 

                       И зачислят тебя тут же в   "толеранты".     

                                           Помни об искусстве, про  литературу, 

                                           Графоманов разных  утверждай  за   гуру,

                                           Прикрыть  их бездарность  просто -   мандатом,

                                           По партийным спискам  избрав депутатом.  
                      Приласкай    безликих,  тупых лизоблюдов,

                      Какие  всплывают со дна  и     не потонут, 

                      Возвеличить тебя  они будут  рады,

                       В центре Казани ,  на Площади Свободы...    
                                         Как воина,   верхом на белом   коне!

                                          На месте памятника Ленину!!  С уздой в руке!!!

                                      ...Пора  и дом снести , где  жил , творил Тукай,

                                         Поворчат и стихнут,  менталитет  такой....              

                     ... На  улицах  Баумана ,   так же  Декабристов,

                         В дворцах обитают  писаки,  журнаоюшки... ...

                         И от     Дома Кулинарии*     глаз  не оторвать,...

                         Не лучше ли   здания  эти  отнять и продать?..  

                                        Защемить  язык      народу –  этого  мало,

                                          Вымести мелос из  песен!  Вот что надо... 
                                          А чтобы шел  на дно  его  последний  плот,

                                          Зарыть все что ценно  дрянью из трех нот!

                           Воздвигни Бафамету памятник  из бронзы ,

                           Заждался  внимания  также Иван Грозный,

                           Воскресить спеши  цитадель   его спецназа,

                          Отправной пункт  татарского инкыйраза**...

                                                Если кто  из  челяди  западет на  место,

                                                Для  своего отпрыска на чье то  кресло ,

                                                А  у  того в год семьи   сыночек родился

                                                 И  жена не выписалась еще  из больницы,

                                  Волосок из твоей густой брови пусть  не дрогнет,

                                  Выгони юного отца,  и пусть запомнит:

                                  "Ты Хозяин   здесь и сейчас,   ты-  есть закон,

                                   Он – мелюзга , молекула, или даже  - атом…."   

                                            А вдруг кто    начнет на тебя  бочку катать,

                                            Косяки, делишки какие ,   напоминать      

                                            Не тяни с ответкой , действуй просто,-

                                              Стели    помягче,  но а  сажай жестко...
                                Если зовут   того Хаким (мудрец)  - подкинь ему дары. 
                                Если  зовут Ирек (свободой)- то  отправь на нары!
                                Владей  искусством нести чушь и сети плести,
                                 А управлять народом проще, лишив его чести...
                                         Пункты наставления  должны дойти  вроде,

                                          Успей крикнуть “за”,  и  ты  уже  на троне,    

                                          Жизнь дается  раз, и этот  мир прекрасен!

                                         ...И вдруг  завопил кто  то :  “Я    согласен!!!....” 

                               В ту секунду  мой радио  слетел с   волны,

                               Крути, не крути,  в эфире   шумы,   гамы

                                А может источник той  престранной речи

                               Перенёсся прямиком в адские  кущи..

                                            До сих пор  не понял,   была ли то  “уткой”...

                                            Может  шел  спектакль?  Чья то злая  шутка?...

                                            Наш “ТИТАНИК”   тогда   был еще на плаву,

                                            Потом  путч,   и СССР   сразу  пошел ко дну....

                                Помню как сегодня я то приглашения,

                                На заключение    такого вот соглашения...

                                Неужели     упустил момент,   прохлопал  шанс

                                 С выводком своей попасть   в книгу Форбс?...
                                  

     

 Дом Кулинарии *  - Дом татарской кулинарии построенный при первом секретаре обкома КПСС Ф.Табееве, проект которого берет начало с деятельности  его предшественника первого секретаря  обкома КПСС   РТ  Семена Давыдовича Игнатьева, русского по национальности, бывшего руководителя МГБ, при котором был  воздвигнут самый лучший памятник Габдулле Тукаю в центре Казани, оправдан М. Джалиль, который числился в предателях Родины,  учрежден премия Тукая для  развития творческой  деятельности( тогда такой премией распоряжались только три союзные республики)  и много другое хорошее для татарского народа.

**Инкыйраз -   уход в небытие (арабское)

“Кул Шариф” –главная мечеть Казани. 

  P.  S .  Стихотворение написано с мечтой, что его прочтет со сцены с характерным акцентом  великолепный актер Рашит  Шамкаев.    

                   ФОРСАТ  

   
                        Төн уртасы, йоклый алмыйм,

                                Бетә , дип СССР.

                                Радиоалгыч  тыңлаштырам, -

                                 Анда  шытыр-пытыр...                                                         

                                              Бер дулкынга тарам ,кемдер

                                              Саф татарча   сөйли,

                                              Җепкә тезеп , бәйнә-бәйнә

                                               Нәрсәнедер “төйи” :                 

                         “Суверенитет! – дип, тыштан,

                           Кылтаерга  ярый,

                           “Азатлык!” һәм “Бәйсезлек!”-   дип,                                                 

                             Тырпаерга  ярый;                                                                   

                                          Кыйбатлатып  сату аша,

                                          Сосар өчен күпне,

                                          Авылдан кысу мәслихәт  ,

                                          Арзан хакка, сөтне...

                         Төбәгеңдә  миллионнан                      
                          Ашса  чучка саны,

                          Чишмә суына тәм  өстәр,

                           Каты борын каны...

                                          Химия сәнәгатеннән

                                          Файда тап  һәр  чатта,

                                           Азу ярачак, әлбәттә,

                                           Рак  чире, як - якта ...

                          Һава бозып акча эшләү

                          Тапкырлыкка үрнәк;

                          Сулышны акча киңәйтә

                           Булган саен күбрәк...                      

                                          Фиргавен кабере төсле

                                          Кәефханә  корсаң,

                                          Туташлар,  “мисс” булабыз, дип,

                                           Калыр бикиничан...                    

                            Шәһитләр каны  түгелгән

                            Изге  чирәмлектә 

                            Рок –музыка, җан өчен,- диң-

                             Сихәт кирәклектән...  

                                              Сыра бәйрәмнәре кызык ,

                                              Эчеп күбенешле,

                                              Сәрхүш кызлар, арт күрсәтеп

                                              Рәткә  тезелешле...

                                                        Мәчет дивары катында!

                                                       Әйтелгәндә  азан!

                                                        Дөрләп янган чакта   учак,

                                                        Кайнаганда  Казан…

                               Катнаш никахта җиңде, дип,

                               Җиңү паркын ямьләп,

                               Марҗа  сыны  торып  басса,

                               Булырсың  толерант!           

                                        

                               Әдәбиятта,  сәнъгаттә                                                                                    Чүп-чар китсен хутка,

                                                     Будалалыкка   юллар ач,

                                                Батыйллыкны котла...

                                   Рәзил –ТВ, рәзил –FM

                                   Рәзил  гәҗит-журнал...

                                   Татарның  рухи әләмен

                                     Җилфердәтсен   шулар...

                                                 Синең өчен  иң  кулае, -

                                                 Милләт торсын,  бәйдә.

                                                 Катыга утырт син аны,

                                Йомшак итеп  җәй дә ...                                                                         

                                  Бауман урамында, янә

                                   Казансу  ярында

                                   Гөрли  татар басмалары

                                   Затлы  биналарда...

                                                  Татар ашлары йорты да,

                                                 Нинди гүзәл, бакчы...

                                                  Хосусыйлаштыр  һәммәсен,

                                                   Акчасына батчы...

                                       Татар гәҗит  журналларын

                                     Берәр яры аткар,

                                     “Тар-мар” дигән әсәр язмас,

                                      "Әппәр" итәр  татар....

                                                      Милләт аңын бутар өчен,

                                                 Тел җуйдыру аздыр,

                                                  Җырын чүп-чарга батырып,

                                                   Моңыннан да   языр...

                                  Явыз Иван ныгытмасын

                                  Төзекләндер,  балкыт,

                                  Безнең урамда бәйрәм, дип,

                                   Канатлансын  маңкорт...  

                                                   Бафамет   сыны калыксын,

                                                    Сакчы  сыйфатында,

                                                     Аптырап торганда милләт

                                                      Җиде юл чатында…

                                     Зурла, иҗатчы санында

                                     Йөргән йөзе юкны ,

                                       Утта янмый, суда батмый                                                 

                                       Өстә йөзгән  ...” чук”ны,   

                                                       Ул баш    ияр ,  тез йөгенер,

                                                  Кушсаң,  җырлар, биер,    

                                                   Ирек мәйданында сиңа

                                                   “ Һәйкәл тиеш”, -диер,-

                                 “Ленинныкын сүтеп аткач,

                                   Шул урында! Атта!”

                                   И,  иснәнер , и,  ялманыр,

                                   Форсат көтеп, артта...

                                                   Тән сакчыңның күзе төшсә,

                                                   Кемнеңдер ур(ы)нына,

                                                     Берәр туганына төбәп, 

                                                     Яисә угълына,

                                      Ул, кемдер  яшь  әти булса,

                                       Гаилә елында,

                                       Ку син  аны ,селкетмичә

                                         Кашыңның  кылын  да.

                                                         Телен озайтса кем, сиңа,

                                                          Әйтмәсәм дә   әйтим,

                                                          Ирек ирегеннән язсын,- 

                                                          Хәкимлектән    хәким...        

                                     Күңелкәеңә  килсә хуш,

                                      Әгәр  шундый  кереш,

                                      “Килешәм”, дип аваз  сал да,

                                        Вазифаңа кереш!”

                                                           Җиде төн урталарында,

                                                           Байтак еллар элек,

                                                           Радиодулкын  шундый “вәхи”

                                                           Китте җанга  элеп.

                                      “Риза!” дип кычкырды гүя

                                       Кайсыдыр, шар  ярып...

                                       Ычкынды кулымнан шул мәл

                                        Гүя  алтын балык...

                                                            Аннан янә шытыр-пытыр,

                                                            Элемтә югалды,

                                                            Әллә тапшыру ноктасы

                                                             Тәмугка юл алды?

                                         Спектакль идеме ул,

                                         Усал шаяртумы,

                                          Бүгенгәчә сагышланам,

                                          Аңлый алмый  шуны....

                                                            Колак кактыммы, үтүдән

                                                            Форбс китабына,

                                                            Нәсел-нәсәбне ияртеп,

                                                            Кәс-кәс атлап кына...

                                                                     2018 ел

P.S.  Бу шигырьне,  ачык һавада, халык каршында, биек сәхнәдән мөхтәрәм артист Рәшит ага Шамкаев укуын күз уңында  тотып яздым.

                                                                                Александр Галич

      Дәшми калу,  катыйльлеккә  бару....

Өлкәннәр чутында без күптән,

Балачак еракта, ул үткән...

Әкияти хәзинә эзләүгә

 Омтылыш сүрелгән күзләрдә...

               Эсселек бөркегән чүлләрдә,

               Салкынлык саркыган җирләрдә,

               Казыну  - файдасыз.  Көчәнмә.

                Алтынның  тамыры  - дәшмәүдә....

       Дәшми кал , баерсың , этләшмә,   

      Йом күзең, эндәшмә, эндәшмә! 

       Тыңлама  ярсыган  йөрәкне

        Акылга ышанма , кирәкми...

                     Чыдадык, гел телне тешләдек...

                     Карышмый, ә  хуплап дәшмәдек ,

                     Кемнәрдер шаулады, даулады...

                     Киттеләр бу җирдән аннары...

         Юлы бер югалып калмауның,

         Кәнәфи, түрәлек яулауның,

         Дәшми  түз, сүзләрдән күбенче,

          Берзаман  булырсың беренче!!

                      Ә инде ирешкәч  максатка 

                      Уксыта һәртөрле сафсата;

                     Мең тапкыр расланган, чын әгәр, -

                      Энәшмәү -  алтынга бәрабәр!..

         Башкалар кычкырсын  буылып,

        Рәнҗештән, ачлыктан ачынып!

         Үзгәләр  дуласын, шашынып!...    

         Ә син тор бер читтә, кашынып...

                                Баю тиз, ...әнәсен сатыйм ла ,

                               Әверелү  бик  ансат катыйльгә...

                                Ни кирәк тормыштан, шуны ал,

                                Дәшми кал, дәшми кал, дәшми кал...

                                         Рөстәм Зарипов тәрҗемәсе

 Соңгы  дүртъюллыкка  үзгә  вариант:

                               Бик ансат  үрелү калачка,

                               Бик җиңел әверелү палачка...

                                Ни кирәк тормыштан, шуны ал,

                                Дәшми кал, дәшми кал, дәшми кал...

                                                                        Александр Галич

ПРОМОЛЧИ   ПОПАДЕШЬ   В   ПАЛАЧИ

Мы давно называемся взрослыми
И не платим мальчишеству дань.
И за кладом на сказочном острове
Не стремимся мы в дальнюю даль.
Ни в пустыню, ни к полюсу холода,
Ни на катере... к этакой матери.
Но поскольку молчание - золото,
То и мы, безусловно, старатели.
Промолчи - попадешь в богачи!
Промолчи, промолчи, промолчи!
И не веря ни сердцу, ни разуму,
Для надежности спрятав глаза,
Сколько раз мы молчали по-разному,
Но не против, конечно, а за.
Где теперь крикуны и печальники?
Отшумели и сгинули смолоду...
А молчальники вышли в начальники.
Потому что молчание - золото.
Промолчи - попадешь в первачи!
Промолчи, промолчи, промолчи!
И теперь, когда стали мы первыми,
Нас заела речей маята.
Но под всеми словесными перлами
Проступает пятном немота.
Пусть другие кричат от отчаянья,
От обиды, от боли, от голода!
Мы-то знаем - доходней молчание,
Потому что молчание - золото!
Вот как просто попасть в богачи,
Вот как просто попасть в первачи,
Вот как просто попасть - в палачи:
Промолчи, промолчи, промолчи!

                                                             

Кәҗә бистәсенә сәяхәт

          Михаил Львов тәхәллүсе белән рус шагыйре буларак танылган милләттәшебезнең, «татарны яратам, татарны сөям мин, башыма таҗ итеп түбәтәй киям мин» дигән юллары күңелемнән китми. Автор, руска сабышып, «олы абзый» исеменнән милләтебезгә мәхәббәт белдергән. Үзенчәлекле сарказммы бу,  аптыраган үрдәкнең күлгә чумуы дулкынындагы иҗатмы, аңламассың. Әллә нәрсәсенә, өченче юлда шагыйрь «тач», дип язып, мөхәррир каләме шуны «таҗ»га төзәтмәде микән, дигән шик тә тынгы бирми.
Шундый уйлар-гоманнар өермәсендә адашып торганда кесә телефоным чылтырый. «Казан утлары» журналыннан Камил әфәнде Кәримов: «Дустым, килүегез мәҗбүри», – дип, 2015нче елның 27нче ноябрь, җомга көн, көндез сәгать 1дә башланачак кыска бәяннар конкурсына йомгак ясау белән бәйле чарага чакыра. «Милициянең йөз кызыллыгы» атлы бәяным өч ел элек (2014), төп әдәби журналыбызның җиденче санында басылып чыккан иде. Яңа баш мөхәррир Илфак әфәнде Ибраһимов, дистә ел чамасы чират торуын да искә алып, ташлама йөзеннән микән, аны кыска бәяннар конкурсы кысасына турылаган булып чыкты. Изге хәдистә, «чакырган җиргә барыгыз», диелә. Һәм мин электр поездында Шәмәрдән бистәсеннән Казан каласына чыгып киттем.
Үзем яшәгән Шәмәрдән бистәсенә якын Бөрбаш авылының мәшһүр имамы Җәлил хәзрәт бер әңгәмәбездә, әйтәсе фикерен нигезләргә җирлек сыйфатында, көнбатыш классикасына караган әсәргә мөрәҗәгать итте. Анда егет кызга гыйшык тота. Ә анысы икенче берәүне сөя. Кыскасы, гадәти мәхәббәт өчпочмагы. Бер мәлне гашыйк егет көндәшенә кемнеңдер ук төбәп җәядән атарга җыенуын күрә һәм үз күкрәге белән каплап, көндәшен үлемнән аралый. Соңгы сулышларын алганда кыз аңардан: «Ни өчен алай эшләдең», – дип сорый. «Ул үлсә, син бәхетсез була идең», – була егетнең соңгы җөмләсе. Һәм хәзрәт, шушы романга таянып, кайбер популяр саналучы авторларыбызның тузга язмаган, сихер-михер ише юк-барлар, күрәләтә гайбәт, җенси мөнәсәбәтләрдә хөҗерләнү, талашу-ызгышулар тукылышыннан гыйбарәт дип санаган әсәрләр язуын телгә алып: «Ни өчен безнекеләрнең геройлары, кагыйдә буларак, киресенчә, бу яр башкага түгел, миңа гына булсын, дип чапалана икән?» – дип үртәлүен дә белдерде.
 – Затлы язучылар тудырган затлы әдәбият каһарманнары – затлы, ә әтрәк-әләм рухлыларның каһарманнары шулай ук үзләренә иш, башкача була алмый? – дип җавап күндердем шикелле…
Хуш, тантана җомга көн, көндезге 1дә башланачак….Хәлбуки, акылы камил мөселман кешесенә җомга көнне санга сукмау ярый торган эш түгел… Язучыларыбыз да иманнан язмагандыр, бераз гына соңарудан ука коелмас, дип, Кол Шәриф мәчетенә юнәлдем.
…Көндезге сәгать 12дә намаз уку залы шыгрым тулды. Мөәзин азан яңгыратты, һәм көтмәгәндә залны ярып түргә узучы дүрт кешелек төркем пәйдә булды. Алдан атлаучысының алтын белән чигүле куе яшел чапаны итәкләре күн итекләренең кунычына пөхтәләп тыгылганга, ул үзенчәлекле униформа кигән атчабар сыман тоелды. Түшендә ниндидер түгәрәк металл эшләнмәләр дә эленгән. Ә озын, чал чәчле башында мех кырлы, кызыл өслегендәге бәллүр нигезгә ярымай беркетелгән баш киеме ниндидер таҗ төре булып аңлашылды.
Мөнбәргә күтәрелүченең йөзе таныш сыман. Голливудның кино йолдызы, «Джуманжи» фильмында баш рольдә уйнаган Робин Уильямс түгелме тагын? Алай дияр идең, Робин Ульямс гакылына хилафлык килә башлагач, үз теләге белән алтмыш өч яшендә якты дөнья белән хушлашкан, дип укыган бар… Вәгазь әз-мәз, тәм кертү өчен генә рус сүзләре белән аралаштырып, татарча яңгырый башлагач, ахмак гоманым өчен ихластан оялып куйдым… Ходәвәндә, бу бит үзенчәлекле киенергә яратуы өчен президентыбыз Рөстәм әфәнде Миңнеханов «креатив» дип соклану белдергән мәшһүр мөфтиебез ләбаса!
Ә ул күңелгә хуш сүзләр яудыра. «Илебездә ислам дине көннән-көн куәтләнә, кыска гына вакыт эчендә җиде мең мәчетебез сафка баскан. Мәскәүдә тиздән фәлән гектар җир алынып, анда янә бер бик зур яңа мәчет салыначак, аның кырында фәлән мең квадрат метр сәүдә үзәге корылып, эшли башлаячак һәм шуннан алынган табыш хисабына авыл имамнарына аена 22 мең, каланыкыларга 50 мең, могътәсибләргә 70 мең сум эш хакы түләнәчәк…» «Авызыңа бал да май, дип хупларгамы әллә», – дип көяләнеп утырганда, янымдагы күршем телгә килеп: «Бу ният яңа түгел бит инде, фәлән мөфти дә Казанда кибет ачып, назәрәтне мантытабыз, дип куык очырып йөрде-йөрде дә, кибет салынгач, фикере үзгәрде дә куйды», – дип, җомга көн дип тә тормый гайбәт чәпчерәтте…
– Иншаллаһ, Тәлгать әфәнденеке үзгәрмәс, күңелеңне киң тот, – дидем мин моңа.
    Ике рәкагать фарыз намаз тәмамлануга, мәчеттән атылып чыгып, метро тарафына йөгердем. Анда, башына таҗ итеп, формасы кушкан ике япьле сәмругъ кош беркетелгән бүрекле полиция хезмәткәре минем артык каударлануымны күреп, уяулык күрсәтте рәхмәт яугыры, туктарга боерды, кая баруым белән кызыксынды.
 
– Кәҗәләр бистәсенә, – минәйтәм.
     Капылт бирелгән сораудан каушап, берлек сандагыны күплек санга аударганмын.
Погонлы, урыннан купмаска боерды һәм кесәсеннән телефон тартып чыгарып, миңа күзенең агы белән карый-карый, кемнәндер, үзе эшләгән оешмадан, ахрысы, Кәҗә бистәсендә полиция бүлекчәсе бармы-юкмы, дип белеште… Тавышы чыңлап тора, аңа әйтелгән җавап та аерым-ачык ишетелә, Ходайның хикмәте. «Анда каләмзатлар», – дигән урысча җавап ишеткәч, йөзе яктырып китте һәм миңа, «китә аласың», дип ымлады…
       Кремль белән Кәҗә бистәсе тукталышы арасы якын, әмма барыбер соңардым. Залда җыелыш башланган, чакырылган каләмдәшләр, җомга намазы, дип һич хафаланмаганнар, урындыкларны әйтелгән вакытта иярләп, карашларын президиумга текәгәннәр. Иелә-сыгыла, журналист Рәфыйк Юныс кырындагы буш урынга укталам. Президиумдагы җитәкчеләр, галим-галимәләр сөйлиләр, аңлаталар, залдагылар – тыңлый, баш кага һәм арада сакал селкетүчеләр дә юк түгел. Баксаң, кыска бәяннар бәйгесендә егерме әсәр катнашкан, өч авторга, шул исәптән мин фәкыйрьгә дә кызыксындыру премиясе тәти икән. Аннары чират өченче урынны яулаган ике ханымга җитте. Беренчесе – Тукай бүләге лауреаты Нәбирә Гыйматдинова, ә икенчесе «Звезда Поволжья» газетасында, булачак татар тәнкыйтьчеләре мөгаллимәсе, дип телгә алынган Рифә ханым Рахман булып чыкты. Соңгысы, бүләкне кабул итеп алгач, өченче урын премиясе алуына рәхмәт йөзеннән биш студентына «Казан утлары» журналына яздыру максаты белән, баш мөхәрриргә, пакетка салынган акча сузды. Беренче урынны алсам, күбрәк шәкертләремне яздыртасы идем, дип тә белдерде. Баш мөхәррир, көн тәртибендә каралмаган матавыктан гаҗиз калып, гәүдәсе белән артка авышты, бухгалтериягә кереп, тиешле формада хәл итү мөмкинлеген төшендерергә тырышты. Хәлбуки, мөхтәрәм ханым, вакыты тарлыгын сәбәп итеп, пакетын журналның техник хезмәткәренә сонуга иреште…
Өченчесе сыман, беренче һәм икенче премияләр дә, ни хикмәт, яшьләргә һәм яңаларга да түгел, ә нәкъ халкыбызның «атлар су эчкәндә, тайлар боз ялый» дигән зирәк әйтемендәгечә, Тукай бүләге лауреатлары, мондый конкурсларда бүләкләрне һаман-һаман ала килүче Батулла һәм Зөлфәт Хәкимнәргә язган булып чыкты. Хәтерем алдамаса, соңгы «Татар пьесасы» (2014нче ел) бәйгесендә Зөлфәт Хәким берүзе өч номинациядә өч премиягә лаек булган иде… Бу җәһәттән Батулланы да төшеп калганнар рәтенә  кертеп булмый. Ике гаеттән дә олы изге җомга көннәрендә, кире тәгәрәтеш матавыгына тармадыммы тагын, дип аптырабрак торганда, каршыма елның фасылына карамастан, һәрвакыт таҗ сыйфатында көяз каракүл бүрек йөртүче халык язучысы, Коръән тәфсире язып, дин әйдәре булып та мәшһүрлек казанган Батулла әфәнде килеп, уңышка ирешүем белән котлый. Тагын кемнәрдер дәшә, сәләмли. «Ә мин торам кулларымны сузып, аты туарылган арба кебек»… дигән, кемнеңдер шигъри юлы искә килә… Ул да булмый, рәссам Зөлфәт Хәйруллинга охшаган берәүсе яннан узып китә… Ул булса, күрешми калмас иде, ул түгел иде, ахры. Яшерен-батырын түгел, рәссам-карикатурачы Зәлфәт Хәйруллинның шаржларына битараф түгелмен. Каләмзатларны бигрәк тә коеп куя, егылып үлмәле. Бердәнбер җитешсезлеге – әдипләрнең кул чугына игътибары җитми. Бармак суыра-суыра яза торгач, каләмзат бармакларының тәмам җепкә генә калуын әлегәчә шәрехләгәне юк…

2018, №08 (21 февраль) "Безнең гәҗит"

БӨРБАШ МӘЧЕТЕНӘ ЧИРЕК ГАСЫР

                   

          

                                                                 Кайчак еракларга китмәк булам,

                                                                 Алып ялгыз башым, бер башым;

                                                              ...Мөмкин түгел, мөмкин түгел,

                                                                 Синсез калу газиз Бөрбашым...

            Җәлил хәзрәт олы башын кече итеп  туган авылы Бөрбашта мәчет төзелүгә 25 ел тулу уңаеннан узачак бәйрәмгә чакырды... Тантана 2 декабрь шимбә көн ике катлы мәдәният йортында уза булып, фойеда килүчеләрне кайнап торган самавырлар, төрледән төрле чәй ашлары , тәм-томнардан сыгылган  өстәлләр каршылады.  Биредә хезмәт күрсәтүче мөселманча киенгән туташ вә ханымнар бик  тә җитезләр, һәркемне табынга дәшеп сыйлау хәстәрендә, табадан гына төшкән  кайнар коймакларын да  күз ачып йомган арада   китереп  куялар... Читтән килгәнме син, шул авылныкымы, кемнең кем булуын тикшерү, кеше аеру юк, бар да кардәш, үз һәм якын...

         Тамаша залында алдагы ике рәт килгән кунакларга  дип тамгаланган, ә калган барча урыннар авылдашлар өчен.  Беренче сүз мөфти хәзрәткә бирелеп, ул әлеге истәлекле җыенның  Мәүлид аенда, Мөхәммәт пәйгамбәр г.с. туган көнен зурлау  үрелешендә узуын искәртте, мондый  бәйрәм уздыру  зарурлыгына  дәлилләр китереп, һәммәбезне  дә сәламләде һәм тәбрикләде. 

        Русия мөселманнары дини мәҗлесе    мөфтие Әлбир Крганов чыгышы аеруча тәэсирле булды. Ул динне –гүзәл әхлак, дип тәгаенләп, дөреслекнең, хакыйкатьнең  барыбер өстенлек алуын дәлилләү өчен, Мөхәммәт пәйгамбәр г.с. нең үз эшчәнлеген дүрт метрга биш метр мәйданы булган балчык өйдә яшәп башлавын, ә шул чорда Византиядә, Римдә  биек таш колонналы сарайлардагы хакимнәр  үз инануларын таратуын искәртте, һәм   ислам тәгълиматының  җиңүчән табигатенә, һәрдаим үсештә  булуына  басым ясады... Аннары сүзне  Ханты Манси автономияле округы мөфтие, Татарстан мөфтиятенең беренче баш казые Габделхак   хәзрәт Саматовның  улы  Таһир хәзрәт алды. Ул  , әтисененең, үз вәгазьләрендә җырларга, шигырьләргә мөрәҗәгать  итәргә яратуына тукталды, һәм артык коры эчтәлекле,  ялыктыргыч дини мәҗлесләрнең татарларга хас булмавын  искәртте...  

         Җыеныбызда танылган журналист,  дини календарьлары белән  дә танылу алган Фәния Хуҗәхмәт, президент аппараты һәм район хакимияте вәкиллләре дә чыгыш ясап, һәркайсы Җәлил хәзрәтнең дини  эшчәнлегенә югары бәя биреп, киләчәктә дә зур уңышлар теләделәр, яңадан яңа казанышларга ирешүен  юрадылар... Дин юлында активлык күрсәтүче өлкән яшьтәге  авылдаш гүзәл затлар исеменнән чыгыш ясаучы   бер ханым, Җәлил хәзрәт белән аралашу безне унсигез яшьлек  чакларыбызга кайтара, дип  тә, әйтеп салды... Мондый ихлас белдерүне җор телле могътәбәр хәзрәтебез җавапсыз калдырмады әлбәттә,

-  Минем генә әбиләребез белән аралашканда бер дә унсигез яшьлек чагыма йөгереп кайтасым килгәне  булмады, - дип , залда утыручыларның күңелләрен күтәрде...

          Аннары, дини эшчәнлектә аерата тырышлык күрсәтүче авылдашларны бүләкләүгә чират җитте. Иң әвәле мәчетне сызымсыз проектсыз ифрат күркәм гәүдәләнештә төзүгә ирешкән алтын куллы  ир-ат сәхнәгә чакырылды.... Бөрбаш авылы мәдрәсәсен гөрләтүчеләрне бүләкләү чираты җиткәч, Җәлил хәзрәт кереш сыйфатында   мәзәк тә сөйләп алды. “Имеш, ниндидер бина җимерелгәч, кирпечне, комны һәм цементны кулга алып суд каршына бастырганнар . Шунда, цемент,

- Мине азат итегез, мин бу төзелештә гомумән катнашмадым,-дип күрсәтмә биргән. Шуның сыман, - дип дәвам итте хәзрәт, - боларның мәдрәсене ал да гөл эшләтүендә минем  катнашым юк, үзләре тырыша, ә миңа мактанып йөрергә генә кала...

             Сәхнәдә мөнәҗәтләр укуда мәктәпкәчә яшьтәгеләр һәм мәктәп яшендәгеләр сынашты... Балалар , чыгыш ясап чыгып барышлый, хәзрәтнең, “сезгә күчтәнәчләр булачак” дип пышылдавын , алгы рәттә утырганга күрә, ишетеп калдым. Минем артта утырган чапанлы  дүрт биш  кунак хәзрәтнең үзара русча чыш-пыш сөйләшеп утыруын исәпләмәгәндә, кичә  саф татар телендә барды. Ни хәл итәсең, хак булса, мөфти хәзрәтнең мәчетләрдә вәгазьләрнең татар телендә генә узуына фәтва биреп торуына карамастан,   “туган телемдә,  татарча, йөрәкләргә үткәзеп сөйли белмим”, диясе урында, “русча сөйләмәсәң, мәчеткә йөрүче калмый”, дип чыгымчылаучы хәсрәтләр ( хата минеке-Р.З.) дә   дәгъвәт итә  имеш  Казан каласында...

             Минем  бер төгем булган җирдә үзем булган кебек тоярсыз, дигән сүзе булган пәйгамбәребез. г.с.нең, өйлә намазыннан  чәч бөртеген күрү бәхетенә ирештек. Аны , Әлбир  хәзрәт Крганов матур сандыкта алып килгән.    Аннары, янә  аш-су мәҗлесенә дәштеләр. Янәшәмә туры килгән  яңа танышларым “Татарстан яшьләре”н  генә алдырабыз, әгәр бу очрашуны язып чыксаң  тик шунда җибәр, дип колагыма киртләделәр.  Бер, агай,  мәкаләләреңне калдырмый укыйм, “үлгәнче  күреп каламмы шул кешене, юкмы, дип йөри идем,  тәки  морадыма ирештем”, дип аркадан да каккалады...  Юк - юк та   язганыңны укыштыручылар очраштыруы күңелле хәл инде ул... Танылган язучы  Фоат Садриев та, моңарчы алдырмый идем “Татарстан яшьләре”н, синең язмаларны укыйм дип кенә язылдым, дип телефоннан шалтыратып әйтүе  күңелгә хуш килгән иде...          

           Китешли, Җәлил хәзрәтне ничек табып рәхмәт әйтергә икән дисәм, ул инде кунакларны озатырга дип әллә кайчан урамда тора... Чапаннарны  җилтерәтә торган  җилле  иде ул көн.  Вакыт-вакыт урамны тутырып тузан өермәләре дә купкалады.  Әмма  авылдагы бәйрәм  рухына  хилафлык килмәде, карашлар якты, күңелләр шат, күтәреңке булды....

          Җәлил хәзрәт, йомгаклау чыгышында үз чиратында кунакларга , зурлап килүләре өчен рәхмәтләрен әйтеп,  Балтачта өч мәчет гөрләп эшли, тиздән дүртенчесе файдалануга тапшырылачак , дип сөенче алды. Онытып торам икән, анда миңа да сүз бирделәр... Сәхнәгә күтәрелгәч, үзем яшәгән Шәмәрдән бистәсендә  ике мәчет эшли, Мәүлид бәйрәмнәре аш-су мәҗлесләре белән  бездә дә үрелеп уза , ә мин яшәгән йорттан нибары  биш өй аркылы өченче өр яңа мәчет сафка басып килә , эчке эшләре генә  калды, дип мактанасым килде. Соңгы тапкыр  Җәлил хәзрәт,Шәмәрдән бистәсендә халык белән очрашуга килгәч,  бер ханым  аңа, залны яңгыратып иңглиз телендә сәлам бирүен һәм ул да  аңа инглизчә җавап күндерүен, ә сәлам бирүченең аны  мәктәптә инглиз теленнән укыткан  бистәдәшем  Алсу ханым  Әпсәләмова  булуын, тагын әллә ниләр тезәсем килде.... Әмма, Бөрбаш авылына багышланган, Җәлил хәзрәт заказы белән минем тарафтан иҗат ителгән җырны җырларга чыгып басканнарын күргәч, күп  сөйләп залдагыларны ялкытырга яхшысынмадым, хәзрәт китереп тоттырган истәлекле бүләкне алып, аңа һәм бөрбашлыларга рәхмәт әйттем дә, урыныма ашыктым...   Җыр ошады, хәлбуки, минеке икәне искәртелмәсә, көен  танып җиткермичә, кем язды бу матур җырыгызны,  дип сорашкан булуым да  ихтимал иде...Т.Я. 7.12.2017 (тулы версия)